VOEL JE VRIJ OM DE JUISTE KEUZE TE MAKEN

Tekstvak:

Veredeling in de praktijk

Dit bericht is bestemd voor allen die geïnteresseerd zijn in het

aanstormende nieuwe assortiment van Jan Ligthart.





Zeker is deze informatie van groot belang is voor hen die nadenken

over kraamverbetering en naamgeving.

Topveredelaar van minder ziektegevoelige

en zelfs zuurresistente tulpen

Algemene informatie

Tulpensortiment Jan Ligthart

Kruisen en veredelen

Foto’s zaailingen

Dopen van Tulpen

In Nederland is maar een handjevol toptulpenveredelaars actief en Jan Ligthart is daar zeker niet de minste van. Op zeer jonge leeftijd trok het tulpenvak hem en in zijn jonge jaren was hij vaak te vinden bij van den Hoek Broeiproefbedrijf en KWAM OVER DE VLOER BIJ gerenommeerde bollentelers. Een van zijn eerste tulpen die hij vond was Strong Gold, een gele tulp die op dit moment één van de grootste toppers is bij v.d. Berg Boltha. In de afgelopen jaren heeft hij als nooit tevoren nieuwe tulpenrassen geïntroduceerd, waarover nu meer:

Op het land bij Jan Ligthart staan nu ruim 1000 soorten tulpen.

Omstreeks begin mei maakt Jan Ligthart de nieuwe kruisingen van dit jaar. Hij verzamelt stuifmeel van vele tientallen soorten tulpen en bewaart dat. Het jaar ervoor heeft hij al een plan gemaakt en in grote lijnen besloten welke tulpen hij als moederplant gaat gebruiken om te kruisen (meestal 10 tot 20 moeders). Die tulpen plant hij dan op in een apart veldje. Als de betreffende stamper van de moedertulp rijp is, bestrijkt hij die met het uitgekozen stuifmeel. Op die wijze maakt hij vele tientallen toekomstige combinaties. Hij kijkt niet alleen naar de kleur die er mogelijk uit komt, maar gebruikt ook soorten die goede eigenschappen hebben en die na kruising mogelijk nog beter worden dan de gekozen ouders. Die goede eigenschappen zijn bijvoorbeeld groeikracht, mooi in de vaas, weinig last van ziekte enzovoort. In de zomer worden alle tulpen gekopt om de bol beter te laten groeien. De bloemen waarvan de stamper bevrucht is blijft uiteraard staan en als de bloembladeren eraf gevallen zijn komen daar grote zaaddozen voor in de plaats. Misschien zie je die ook wel eens in de tuin als tulpen te lang blijven staan.

detail van een zaaddoos

Deze zaaddozen worden in september geplukt en de hele winter koel en droog bewaard.

zaad dat vorig jaar geoogst is

Begin maart worden deze dozen allemaal opengemaakt en het zaad wordt in bakken geplant. Onder de grond heeft hij een label geplant waar de kruising op vermeld staat.

zaad wordt uit de dozen gehaald

zaad wordt geplant

Tenslotte worden al die bakken buiten op een plaats gezet waar niet teveel temperatuurschommelingen zijn te verwachten. Dus niet in de brandende zon en beschermd tegen weer en wind.

zaad in de potgrond, met zand erop

Na een maand komt een aantal zaden tot ontkieming en het lijkt het meest op gras. Dit jaar staat zo’n 80 bakken, een kleine 100.000 beginnende tulpen, waarvan er uiteindelijk enkele tientallen over zullen blijven.

zaad eerste jaar

De ene kruising komt beter op dan de ander en er zijn zaden die niet tot ontkieming over gaan. De eerste selectie vindt dus al plaats. Op het eind van het seizoen worden de zaden weer opgerooid, inmiddels zijn het piepkleine bolletjes geworden, vaak niet groter dan enkele millimeters. Het jaar daarop worden al die bolletjes weer op regeltjes in het veld uitgezet. Iedere regel is een aparte kruising.

zaad tweede jaar

De plantjes die dan uit de grond komen lijken nog niet op een tulp, maar is het best te omschrijven als breedbladig gras.

In het derde jaar ziet de kenner een tulpenblad verschijnen, zonder dat er sprake is van bloemen

zaad derde jaar

In het vierde jaar zijn er al voorlopers die een bloemetje te zien geven. Maar meestal zijn het nog steeds éénbladers, terwijl volwassen tulpen 3 bladeren hebben.

zaad vierde jaar

zaad vijfde jaar

de eerste bloeiende zaaisels

In het vijfde jaar zullen de meeste zaailingen een bloem geven en lijkt de plant dan ook echt op een tulp. Dan begint de selectie.

Soms gebruikt Jan het stuifmeel van de eerste bloeier al voor een nieuwe kruising. Jan beperkt zich tot voornamelijk enkele tulpen. Toch heeft hij ook diverse crispa’s en dubbele tulpen ontwikkeld.

bloemen in het vijfde jaar

Er zullen uiteindelijk slechts enkele procenten over blijven. Iedere dag loopt Jan zijn kindjes na om ze goed te bestuderen. Is de kleur een vernieuwing of verbetering. Is de stand van de plant goed. Welke goede eigenschappen heeft hij nog meer? Enkele tientallen planten krijgen een lintje met de kruisingsnaam erop, dat zijn de kanshebbers voor de toekomst. Het is nog geen half procent van het totale aantal en van die half procent zullen er nog vele door de mand vallen. De andere 99%, die weggegooid dreigt te worden, wordt na de winter in de kas tot bloei gebracht en dan wordt toch nog een klein aantal gered voor de vernietiging omdat ze een mooie plant lieten zien. Dat zijn er altijd nog zo’n kleine honderd. Dus van die 100.000 zaaisels blijven er enkele honderden over na de eerste selectie. Deze worden doorgeteeld en ieder jaar zullen er nog tientallen afvallen omdat bijvoorbeeld de groei niet goed genoeg is, de plant te lang of te kort, de kleur die geen verbetering is of vanwege ziektes waar ze gevoelig voor zijn.

de tweede kanshebbers

Zodoende ontwikkelde hij honderden nieuwe soorten onder nummer en vele duizenden waar nog uit geselecteerd dient te worden. Onder al die nummers komen de grootste kanshebbers in aanmerking voor een naam. Van dat soort is dan een redelijke hoeveelheid, zodat er ook voldoende bollen beschikbaar zijn voor eventuele promotieactiviteiten van de naamgever. Honderden soorten van Jan Ligthart hebben inmiddels de weg in de markt gevonden.

Beroemde personen zijn vernoemd: Supertwins (broertjes de Boer), Annie Schilder, Reinier Paping, André Rieu, Boris, Inge de Bruijn. Steeds meer bedrijven willen vernoemd worden: Renault, Praxis, Arke, Telfort, Coca Cola, Schiphol Airportcity, Ronald Mc. Donaldhouse, Amsterdam Arena, Sachi van Honda enz.

Zo is Princess Household gedoopt in Hong Kong en Wyeth. Ook Aegon in Baltimore is onlangs gedoopt.

Verder kregen de afgelopen tijd tulpen namen als Gyvenchy, Laura Bush, Jan Siemerink, Piet Paulusma en Prins Willem-Alexander, uiteraard gedoopt door de naamgevers zelf. Tenslotte zijn we zeer vereerd met de tulpendoop Sri Chinmoy, genoemd naar een voormalig groot spiritueel ziener, die middels sport, filosofie, kunst en gedichten en gedachten werkte aan een wereld met meer inhoud. Dit speelde zich af op Keukenhof tijdens de Worldharmonyrun. Voor of na de doop moet een officiële registratie bij de Koninklijke Algemeene Vereeniging voor Bloembollencultuur plaats vinden. Er moeten formulieren worden overlegd met de kenmerken en in het najaar wordt een partij bollen naar Lisse gebracht, waar ze worden opgeplant. Een team van deskundigen gaat de nieuwe kruising uitgebreid omschrijven, met alle unieke kenmerken. Na ruim een jaar is de officiële bevestiging van de registratie te verwachten. De naam is uniek en wordt de officiële naam voor alle leveranties over de hele wereld.

Nog even terug in het verhaal. Een kleine 15 jaar geleden vond hij bijvoorbeeld, 5 jaar na het kruisen, zodoende een prachtige blauwachtig paarse tulp, een kruising van Atlantis en African Queen.

Atlantis x African Queen

Jan heeft daar een lintje om gedaan en het jaar daarop heeft hij de bol, waar inmiddels ook een tweetal kleine bolletjes aan groeiden weer in de grond gedaan en hij rooide een stuk of 5 tot 10 bolletjes op. Dit heeft zich de afgelopen 10 jaar herhaald en inmiddels staat er zo’n 2000 m² van. Dit jaar worden enkele honderdduizenden bollen gerooid, waarvan een 75.000 leverbaren. Die bollen verdwijnen over de hele wereld in de tuintjes of worden in de kassen geplant voor de productie van bossen tulpenbloemen.

Op donderdag 14 april 2005 is deze tulp gedoopt in Eindhoven en kreeg de naam VESPO.